Kedi Tuvalet Eğitimi İpuçları

İlk kedimi eve getirdiğim gün, elimde bir kum kabı, bir çuval kum ve internetten okuduğum onlarca çelişkili tavsiye vardı. Sonra fark ettim ki kediye tuvalet eğitimi vermek, aslında köpek eğitiminden çok farklı çalışıyor: siz kediye bir şey öğretmiyorsunuz, kedinin zaten sahip olduğu içgüdüyü doğru yere yönlendiriyorsunuz. Yavru kediler anneleriyle geçirdikleri ilk haftalarda kazımayı ve gömmeyi taklit ederek öğrenir. Yani kedi tuvaleti kullanmayı öğretmek dediğimiz şeyin büyük kısmı, ortamı doğru kurmak ve sonra yoldan çekilmekten ibaret.

Yıllar içinde beş kediyle, iki de sokaktan alıp geçici bakıma aldığım yetişkinle bu süreci yaşadım. Aşağıda anlattıklarım kitaptan okuduğum değil, denedikçe öğrendiğim şeyler. Bazıları klasik tavsiyelerin tam tersi.

Doğru Kurulum: İşin Yüzde Sekseni Burada Bitiyor

Eğitim problemi sandığım şeylerin çoğu aslında kurulum problemiydi. Kutuyu, kumu ve konumu doğru seçtiğimde eğitim diye ayrı bir aşama neredeyse kalmadı.

Kutu seçimi: küçük başlamayın

Marketlerdeki kedi tuvaletlerinin çoğu fazla küçük. Kabaca kedinizin gövde uzunluğunun bir buçuk katı uzunlukta bir kutu arayın; kedi içinde rahatça dönebilmeli, kazıyabilmeli. Yavru kediler için kenarları alçak olması önemli, çünkü tırmanmak zorunda kalan yavru kutuyu tamamen reddedebiliyor. Ben ilk aylarda düpedüz alçak bir plastik saklama kabı kullandım, hiç sorun olmadı.

Kapaklı kutular konusunda da net bir görüşüm var: kediler için değil, biz insanlar için üretilmiş. Kokuyu içeride tutuyorlar, kedinin kaçış hattını görmesini engelliyorlar ve özellikle evde birden fazla kedi varsa köşeye sıkışma hissi yaratıyorlar. Eğitim döneminde kesinlikle açık kutuyla başlayın; alışkanlık yerleştikten sonra denemek isterseniz kapağı sonradan takarsınız.

Kum türü: kedinin oyu belirleyici

Kediler ince taneli, kokusuz, topaklaşan kumu tercih ediyor. Pençe altında yumuşak duran ve doğal toprağı hatırlatan dokular işe yarıyor. Parfümlü kumlar bize hoş gelir ama kedinin burnu bizden kat kat hassas; ıtır kokulu bir kum, kutunun tamamen reddedilmesine yol açabiliyor.

Kararsızsanız benim yaptığım şeyi deneyin: iki üç kutuyu yan yana koyup her birine farklı kum doldurun ve bir hafta gözlemleyin. Kedi hangisini kullanıyorsa tartışma kapanmış demektir. Kum derinliği için 4-5 santim ideal; daha fazlası kediyi rahatsız ediyor, daha azı kazıma ihtiyacını karşılamıyor.

Konum: sessiz ama ulaşılabilir

Çamaşır makinesinin yanı, kazan dairesi girişi, kapısı kapanan kiler gibi yerler kötü seçimler. Ani ses çıkan bir noktada kedi bir kez korkarsa, o kutuyla ilişkisi zedeleniyor. Ben kutuyu evin az geçilen ama kedinin sık dolaştığı bir köşesine, mama ve su kabından uzağa koyuyorum. Kediler yemek yediği alanla tuvaletini ayırmak konusunda oldukça titiz.

Sayı meselesi de önemli: kedi başına bir kutu, artı bir yedek. İki kediyle üç kutu kulağa fazla geliyor, ama çok kedili evlerde tuvalet dışına yapılan kazaların en yaygın sebebi kutu kıtlığı ve kutu başında yaşanan sessiz rekabet.

Alışkanlığı Yerleştirmek ve Kazaları Yönetmek

Kurulum tamamsa, geri kalanı sabır ve zamanlama işi. Burada acele eden ben oldum, kediler değil.

İlk günler: alanı küçültün

Yeni gelen kediyi doğrudan koca eve salmak yerine tek bir odada başlatıyorum. Kutu o odada, kedinin görüş alanında. Uyandıktan sonra, yemekten yaklaşık on beş dakika sonra ve oyunun bitiminde kediyi usulca kutunun içine bırakıyorum. Kazımaya başlarsa müdahale etmiyorum, seyretmiyorum bile; izlenmek çoğu kediyi rahatsız ediyor.

İşini bitirdiğinde abartılı övgüye gerek yok. Sakin bir ses tonu, ardından bir ödül maması yeterli. Kutunun içine dışkısını gömmesi için elini tutup kazıtmak gibi eski yöntemleri hiç denemeyin; bu, kutuyu zorlamayla ilişkilendirmesine sebep oluyor.

Kaza olduğunda ne yapmalı, ne yapmamalı

Kaza olacak, buna hazır olun. Kritik nokta tepkinizde. Bağırmak, kediyi kokuyla yüzleştirmek, kutuya sertçe taşımak işi geri sarıyor.

• Temizlikte enzimatik ürün kullanın. Çamaşır suyu ve amonyak içeren temizleyiciler idrar kokusunu kedinin burnu için taklit ediyor, o noktaya tekrar yapma davetiyesi oluyor.
• Kaza yerini yeniden anlamlandırın. Israrla aynı köşeye yapıyorsa oraya oyuncak, tırmalama tahtası veya su kabı koyduğumda çoğu kez sorun kendiliğinden çözüldü.
• Kutuyu her gün eleyin. Kirli kutu, tuvalet dışı davranışın bir numaralı sebebi. Kumu tamamen değiştirirken de her seferinde farklı marka kullanmayın.

Ne zaman iş eğitimden çıkar

Ani başlayan kutu reddi, sık sık kutuya gidip az idrar yapma, kutuda miyavlama ya da dışkıda kan görülmesi eğitim meselesi değildir. İdrar yolu iltihabı, kristal oluşumu, kabızlık ve yaşlı kedilerde eklem ağrısı, kutuyu acıyla ilişkilendirmeye yol açıyor. Bu tablolar kedilerde sık görülen sağlık sorunları arasında ve veterineri geciktirmek hem tedaviyi zorlaştırıyor hem de alışkanlığın kalıcı biçimde bozulmasına neden oluyor. Kısırlaştırılmamış erkeklerde dikey yüzeylere yapılan işaretleme ise ayrı bir başlık; bu, kedi davranış problemleri kap